САЛЫҚ ЖӘНЕ КЕДЕНДІК ҚЫЗМЕТТЕРДІҢ САПАСЫ
Сандж зерттеу орталығы қаржы-салық және кеден салаларындағы мемлекеттік қызметтердің сапасын талдау және арттыруда мол тәжірибеге ие. Бұл саладағы жұмысымыз азаматтар мен бизнестің мемлекеттік органдармен өзара іс-қимылын оңтайландыруға, проблемалық аймақтарды анықтауға және қызмет көрсетуді жақсарту бойынша ұсыныстар әзірлеуге бағытталған.
Көптеген жылдар бойы біз ҚР Мемлекеттік кірістер комитетімен, Салық төлеушілер қауымдастығымен, Дүниежүзілік Банкпен және басқа да серіктестермен белсенді ынтымақтастық орнатып, кешенді зерттеулер мен мониторингтер жүргіздік.
Осы жұмыс шеңберінде келесі жобалар іске асырылды:
- «Жеке тұлғалардың салық органдарымен өзара іс-қимылын бағалау», ҚР Салық төлеушілер қауымдастығы, 2017.
Зерттеу аясында барлығы 4067 респонденттен сауалнама алынды. Зерттеудің сандық (сауалнама) және сапалық (тереңдетілген сұхбат) әдістері қолданылды. Жеке тұлғалардың салық органдарымен өзара іс-қимылы 10 балдық шкала бойынша 9,22 баллға бағаланды. Қызметтерге қанағаттанған респонденттердің үлесі 89,6% (қызметті 8-10 баллға бағалағандар). Көбінесе салық органдарымен өзара іс-қимыл уақыт шығындары (кезектер, мерзімдер), компьютерлердің, бағдарламалардың, терминалдардың жұмысы және күту жағдайлары сияқты бағыттар бойынша төмен бағаланды.
- «ҚР Мемлекеттік кірістер комитетінің мемлекеттік қызметтерінің сапасына мониторинг», ҚР Мемлекеттік кірістер комитеті, ҚР Салық төлеушілер қауымдастығы, 2016.
Мемлекеттік кірістер органдарының қызметімен қанағаттану деңгейі орташа 8,2 баллды құрады. Қызметпен қанағаттанғандар үлесі 71,5% құрады. Қанағаттанудың жоғарғы деңгейі салық органдарының қызметтерінде – 8,8 балл (80,6%) және кеден қызметтерінде – 8,2 балл (73,6%) анықталды. Экономикалық тергеулер қызметімен қанағаттану 7,6 балл деңгейінде (60,2%).
Ең қызығы, зерттеу нәтижелері көрсеткендей, қызметтермен қанағаттану мемлекеттік органға сеніммен тікелей байланысты. Құқықтық және техникалық шарттарды модернизациялау бағаны көтеру үшін жеткіліксіз.
Бұл есептілік бір жағынан салық және кеден қызметтерін ұсынушылар мен қызмет алушылар арасындағы біздің қазақстандық нұсқаны жасауға мүмкіндік береді, себебі, мұнда тиімділік, біліктілік, ең бастысы – сенімділік сипатталған екі жақтың да негізгі проблемалары берілген.
Зерттеу таңдамасы 7 574 респондентті құрады, оның ішінде 3 803 салық қызметін алушылар, 2 778 – кеден қызметін алушылар және 993 қызмет ұсынушылар. Экономикалық тергеу қызметін салық және кеден қызметтерін алған респонденттер бағалады (5030 респондент).
- «Кедендік қызметтердің сапасы (Қазақстанның экспорттаушылары мен импорттаушыларына сауалнама)», Кедендік бақылау комитеті (КБК), Дүниежүзілік Банк, 2011 – 2014.
- «Қазақстандағы салық қызметтерінің сапасы», ҚР Салық комитеті, ҚР Салық төлеушілер қауымдастығы, 2013, 2010, 2009, 2008.
- «Қазақстанда экспорттау және импорттау кезіндегі шығындарды, уақытты және құжаттарды мониторингілеу», RTLC-USAID, 2011-2013.
Зерттеу мақсаты: қазіргі жағдайдың толық көрінісін жасау үшін қазақстандық экспорттаушылар мен импорттаушылардың жұмыс жағдайлары туралы нақты деректер алу. Біздің әдістеме Дүниежүзілік Банктің «Doing Business» зерттеуінің логикасына негізделген. Дегенмен, проблемалар мен кешігулердің себептерін тереңірек анықтау үшін біз бастапқы болжамдар мен деректер көздерін кеңейттік, бұл неғұрлым егжей-тегжейлі талдау жасауға мүмкіндік берді.
Сауалнамамен СЭҚ-қа қатысатын 161 субъект қамтылды. Олардың 32%-ы экспорттық операцияларды, 68%-ы импорттық операцияларды жүзеге асырды.
Зерттеуде респонденттер ретінде Кедендік бақылау департаменттерінің, ОКО-ның, сыртқы кеден бекеттерінің, қойма үй-жайларының кеден органдарының қызметкерлерінен сауалнама алынды (47 респондент). Бақылаумен 5 сыртқы кеден бекеті (Қорғас, Достық, Қордай, Б. Қонысбаева, Сарыағаш), 2 ОКО (Астана, Алматы) қамтылды.
Хронометраж: Барлығы 18 нақты экспорттық және импорттық жағдайлар орындалатын әрекеттердің ұзақтығын тіркеу және өлшеу арқылы жасалды (бейресми және ресми форматта).
- «ҚР салық органдарының мамандары үшін «Салық органдарының ақпарат қабылдау және өңдеу орталықтарында салық қызметтерін сапалы көрсету» тақырыбында оқыту тренингтерін өткізу», «Қаржы жүйесі органдары мамандарын даярлау, қайта даярлау және біліктілігін арттыру орталығы» АҚ, 2009.
Бұл жобалар салық төлеушілер мен сыртқы экономикалық қызметке қатысушылардың қызметтердің сапасына қанағаттану деңгейін жүйелі түрде бағалауға, әкімшілік кедергілерді анықтауға, сондай-ақ рәсімдерді жеңілдету, уақыттық және қаржылық шығындарды азайту үшін тиімді жолдарды ұсынуға мүмкіндік берді. Сандж сонымен қатар персоналды оқытуға ықпал етіп, осылайша Қазақстанның салық және кеден қызметтерінің клиентке бағытталуын және тиімділігін арттыруға тікелей әсер етті.
