МЕМЛЕКЕТТІК СТАНДАРТТАР БОЙЫНША ЗЕРТТЕУЛЕР
Сандж зерттеу орталығы Қазақстандағы мемлекеттік басқаруды жетілдіру және мемлекеттік қызметтердің сапасын арттыру процесіне белсенді қатысады. Біздің осы саладағы тарихымыз 2000-шы жылдардың басынан басталады, сол кезден бастап біз мемлекеттік органдар мен халықаралық ұйымдар үшін мемлекеттік басқару жүйесінің негізгі аспектілерін талдау және оңтайландыруда сенімді серіктес болып, тиімді және ашық мемлекеттік қызметтің бейнесін қалыптастыруға атсалыстық.
Біздің алғашқы қадамдарымызға келесі зерттеулер кіреді:
- «Мемлекеттік басқару және мемлекеттік қызмет жүйесін жетілдіру», ҚР Мемлекеттік қызмет істері агенттігі, 2005 жыл.
Бұл жұмыс басқару процестерін жаңғырту үшін іргелі қағидаттарды қалауға, болашақ реформалар мен тиімділікті арттыруға негіз болды.
- «Мемлекеттік органдар жұмысының ашықтығы мен тиімділігін талдау». Еуразия Қоры, 2003.
Терең талдау жүргізіліп, мемлекеттік органдардың ашықтығы мен жұмысындағы олқылықтар анықталды, бұл азаматтардың сенімін арттыруға бағытталған шешімдер қабылдау үшін құнды деректер берді.
2006 жылдан бастап Сандж орталығы мемлекеттік қызмет стандарттарын әзірлеуге жәрдемдесуге елеулі күш салды, бұл олардың сапасы мен халық үшін қолжетімділігін арттырудың негізгі тастарының бірі болды.
Осы жұмыс шеңберінде келесі негізгі жобалар іске асырылды:
- «Халыққа мемлекеттік қызметтер көрсету кезіндегі әкімшілік кедергілер», ҚР Мемлекеттік қызмет істері агенттігі, 2006.
Бұл зерттеу мемлекеттік қызметтер көрсету саласындағы елеулі проблемаларды анықтады. Мемлекеттік қызметтерді алушылардың тек 35%-ы ғана көрсетілген қызметке толық қанағаттанса, клиенттердің 42%-ы қызметке ішінара ғана қанағаттанған, ал 18%-ы мүлдем қанағаттанбаған. Мемлекеттік қызметшілердің өздері өз бөлімшелерінің жұмысын тек 59% жағдайда ғана тиімді деп бағалаған. Бұл жаңа тәсілдерді енгізгеніне қарамастан, қазақстандық мемлекеттік қызметтің әлі де кемшіліктермен бетпе-бет келіп отырғанын көрсетті, бұл ең алдымен мемлекеттік органдардың халықтың қажеттіліктеріне әлсіз бағытталуында, бюджет пен нақты нәтижелер арасындағы байланыстың болмауында, көрсетілетін қызметтердің тиімділігі мен сапасы орнына жұмыс көлеміне бағытталуында көрініс тапты. Бұл талдау одан әрі түрлендірулер үшін іргелі негіз болды, тиімді мемлекеттік қызмет үшін ішкі процестерден халықтың қажеттіліктеріне бағытталу қажеттігін нақты көрсетті.
- «Мемлекеттік қызметтер көрсету стандарттарын әзірлеуге жәрдемдесу», ҚР Мемлекеттік қызмет істері агенттігі, Еуропалық Одақ, DAI Europe Ltd., 2006-2007.
Осы зерттеуде Сандж орталығы стандарттарды жасауға белсенді қатысты. Біз бұл стандарттар теориялық тұрғыдан ғана негізделмей, сонымен қатар халықтың нақты қажеттіліктерін және мемлекеттік органдардың мүмкіндіктерін ескере отырып, іс жүзінде қолданылуы үшін жұмыс істедік.
Денсаулық сақтау, салық органдары, жер тіркеу қызметтерінің алушылары арасында Оңтүстік Қазақстан, Қарағанды, Алматы, Астана облыстарында, сондай-ақ қызмет көрсетушілер арасында сауалнама жүргізілді. Алынған нәтижелерді талқылау және әзірленген стандарттарды пысықтау үшін семинарлар ұйымдастырылды.
Біздің сараптамамыз үздік халықаралық тәжірибелерді қазақстандық жүйеге енгізуге көмектесіп, сапаның, мерзімдердің және рәсімдердің нақты критерийлерін қамтамасыз етті. Бұл барлық қызмет алушылар үшін тең қолжетімділік пен ашықтықты қамтамасыз ететін бірыңғай стандарттар мен қағидаттарды қалыптастыруға тікелей үлес болды.
- «Стандарттарды енгізу мен нәтижеге бағытталған жоспарлаудың негізі ретінде әкімшілік кедергілерді зерделеу», ҚР Мемлекеттік қызмет істері агенттігі, 2007-2008 жылдар.
Бұл жоба алдыңғы жұмыстардың қисынды жалғасы болды. Зерттеу әкімшілік кедергілерді жоюды нәтижеге бағытталған жоспарлау жүйесіне қалай біріктіруге болатынына бағытталды. Бұл мемлекеттік органдарға өз функцияларын орындап қана қоймай, азаматтардың өмірінде нақты, өлшенетін жақсартуларға қол жеткізуге мүмкіндік берді.
Зерттеу аясында әрбір мемлекеттік органнан (34 мемлекеттік орган) 160 адамнан, сондай-ақ әрбір облыста (соңғы 1,5 жылда қызмет көрсетушілерге жүгінгендер қатарынан) 360 адамнан сауалнама алынды. Республика бойынша зерттеудің жалпы таңдамасы 5760 респондентті құрады.
Бұл жобалар қазақстандық мемлекеттік қызмет жүйесінің тиімділігі мен клиентке бағытталуын арттыру бойынша одан әрі жұмыс істеуге негіз қалап, кейінгі жылдары жүргізілген кешенді мониторингтер үшін негіз болды.
ТИІМДІЛІКТІ БАҒАЛАУ ЖӘНЕ МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗМЕТТЕР ТІЗІЛІМІН КЕҢЕЙТУ
Сандж зерттеулері стандарттарды әзірлеу мен әкімшілік кедергілерді жоюды ғана емес, сонымен қатар мемлекеттік органдар қызметінің жүйелі бағалауын, сондай-ақ негізгі әлеуметтік салалардағы мемлекеттік қызметтер тізілімін кеңейтуді және оңтайландыруды қамтиды.
Осы жұмыстар аясында келесі жобалар іске асырылды:
- «Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің стратегиялық индикаторларын бағалау», Экономикалық даму және сауда министрлігі, 2010 ж.
- «ҚР Бәсекелестікті қорғау агенттігінің стратегиялық индикаторларын бағалау», Экономикалық даму және сауда министрлігі, 2010 ж.
- «Білім беру және денсаулық сақтау мемлекеттік қызметтерінің тізілімін кеңейту», ҚР Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі, 2008 ж.
Министрліктер мен ведомстволардың стратегиялық көрсеткіштерін бағалау, сондай-ақ қызметтер тізбесін жүйелеу және кеңейту жұмыстары неғұрлым тиімді, ашық және клиентке бағытталған мемлекет құруға бағытталды. Бұл жобалар жетістіктер мен сын-қатерлерді терең талдауды қамтамасыз етті, кемшіліктерді анықтады және еңбек және халықты әлеуметтік қорғау, білім беру және денсаулық сақтау, бәсекелестікті қорғау сияқты маңызды салаларда жоспарлауды, ресурстарды пайдалануды жақсарту және қызметтердің қолжетімділігін арттыру тетіктерін ұсынды.
