БЮДЖЕТТІҢ АШЫҚТЫҒЫ
Сандж зерттеу орталығы International Budget Partnership (IBP) ұйымы іске асыратын Open Budget Survey (OBS) халықаралық жобасының ұлттық серіктесі болып табылады. Зерттеу екі жылда бір рет жүргізіледі және әлемнің әртүрлі елдеріндегі мемлекеттік бюджеттердің қаншалықты ашық, қоғамдық қатысу үшін қолжетімді және парламенттік және аудиторлық қадағалауға есеп беретінін бағалайтын үш негізгі аспектіні қарастырады.
Қазақстан бойынша деректерді жинау мен бағалауды 2008 жылдан бастап бюджет сарапшылары Жанар Жандосова мен Фатима Жандосова жүргізеді. Талдау нәтижелері халықаралық рецензиялаудан өтеді және internationalbudget.org сайтында жарияланады.
Open Budget Survey 2023 соңғы нәтижелері Қазақстанның бюджет ашықтығының тұрақты деңгейін көрсетеді:
- 100 балдан 63 – бюджет ашықтығы (азаматтардың мемлекеттік қаржы туралы ақпаратқа жеткілікті қолжетімділігін қамтамасыз ететін деңгей);
- 100 балдан 11 – қоғамдық қатысу (азаматтарды бюджет процесіне тартудың төмен деңгейі);
- 100 балдан 61 – қадағалау (парламент пен Есеп комитетінің жеткілікті белсенділігі).
Қазақстан 125 елдің ішінде 32-ші орынды иеленіп, ашықтық бойынша әлемдік орташа деңгейден жоғары, бірақ азаматтардың қатысуы бойынша едәуір төмен нәтиже көрсетті.
Қазақстан бюджетінде кірістер мен шығыстар туралы тарихи деректер, сондай-ақ шығыстардың егжей-тегжейлі экономикалық жіктемесі (мысалы, жалақы, сатып алулар, трансферттер) жоқ. Бюджет процесіне қоғамның қатысу деңгейі өте төмен екендігі атап өтілді. Қазақстан деректерді жариялау бөлігінде тұрақты позицияларға қол жеткізді, алайда азаматтарды тарту механизмдерін одан әрі дамытуды және бюджет ақпаратының талдамалық егжей-тегжейін кеңейтуді талап етеді.
Open Budget Survey зерттеуі мемлекеттің есептілігін арттыру және қоғамды бюджет қаражатының қалай пайдаланылатыны туралы хабардар ету үшін маңызды құрал болып табылады. «Сандж» орталығы Қазақстандағы ашық басқару мен қаржылық ашықтықты дамытуға үлес қоса отырып, тәуелсіз ұлттық сараптаманы қамтамасыз етеді.
https://internationalbudget.org/open-budget-survey/country-results/2023/kazakhstan#
gallery/open-budget-survey-kazakhstan-2023-en.pdf
ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ОРТАЛЫҚСЫЗДАНДЫРУ, ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН-ӨЗІ БАСҚАРУ ЖӘНЕ ӨҢІРЛІК ДАМУ. СДУ УНИВЕРСИТЕТІ, 2024
Ғылыми-зерттеу жобасы ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігінің қаржылық қолдауымен жүзеге асырылды. Жобаның мақсаты – өңірлік және жергілікті басқаруды фискалдық және әкімшілік орталықсыздандыруға бағытталған бюджет жүйесі реформаларын бағалау. Жоба аясында Алматы облысы мен Жетісу қалаларының, аудан орталықтарының және ауылдық округтерінің әкімдерімен сараптамалық сұхбаттар жүргізілді.
Басқа зерттеулер:
Жергілікті бюджеттердің ашықтығы, НБСК, Сорос-Қазақстан Қоры, 2013-2014 жж.
Қазақстандағы бюджет саясаты: практика, үрдістер, перспективалар. Қазақстандық Пресс-Клуб, 2006 ж.
